Wózek na butle gazowe – bezpieczny transport i przechowywanie butli

Zasady transportu butli w skrócie

Butla z gazem technicznym to zbiornik pod wysokim ciśnieniem, zwykle 150–200 bar, a w nowszych butlach nawet 300 bar. Uszkodzony zawór albo przewrócona butla to realne ryzyko obrażeń, a wyciek gazu w zamkniętym pomieszczeniu lub samochodzie może wyprzeć powietrze. Dlatego wszystkie zasady sprowadzają się do czterech rzeczy:

• butla stoi pionowo lub prawie pionowo, zaworem do góry, i jest zabezpieczona przed przewróceniem,
• nie ciągniesz jej, nie toczysz i nie upuszczasz, tylko przewozisz na wózku do butli, nawet na krótkim odcinku,
• zawór jest zamknięty zawsze, gdy nie spawasz, a do przewozu zdejmujesz reduktor i zakładasz kołpak,
• butla nie nagrzewa się i ma wokół siebie wentylację.

Te wymagania wynikają z rozporządzenia w sprawie BHP przy pracach spawalniczych oraz z kart charakterystyki gazów, które dostawca wydaje z każdą butlą. Rozporządzenie dotyczy zakładów pracy, ale w domowym warsztacie warto trzymać się go tak samo, bo zagrożenia są identyczne.

Mocowanie butli w wózku

Wózek na butle gazowe albo wózek spawalniczy z miejscem na butlę spełnia dwa wymagania naraz: butla jest unieruchomiona w pionie i możesz ją przemieścić bez toczenia. Karta charakterystyki argonu zaleca też, żeby kołpak albo osłona zaworu zostały na butli do chwili, gdy butla jest zamocowana w stojaku, przy ścianie albo w wózku i gotowa do użycia.

Przy mocowaniu zwróć uwagę na trzy rzeczy:

• butla stoi na podstawie wózka, a nie wisi na mocowaniu,
• mocowanie obejmuje butlę pewnie i jest przypięte do konstrukcji nośnej wózka, a nie do cienkiej ścianki,
• pas lub łańcuch i pozostałe elementy mocowania trzymasz z dala od łuku i odprysków; nadpalone lub uszkodzone od razu wymieniasz.

Przepisy BHP dopuszczają ręczne przetaczanie (toczenie) butli tylko w obrębie stanowiska spawalniczego; dalej przewozisz ją na wózku do butli. Na schodach i przy załadunku do auta potrzebna jest druga osoba albo sprzęt pomocniczy.

Przechowywanie i wentylacja

Karty charakterystyki argonu i CO2 podają wprost: przechowywać w pozycji pionowej, zabezpieczone przed przewróceniem, w dobrze wentylowanym miejscu, w temperaturze poniżej 50 °C, z dala od źródeł ciepła i zapłonu i nie razem z materiałami zapalnymi. Przepisy BHP przy pracach spawalniczych są ostrzejsze: butla ma być chroniona przed nagrzaniem powyżej 35 °C oraz przed płomieniem, iskrami i gorącymi cząstkami.

W praktyce oznacza to, że butla nie stoi przy piecyku, grzejniku ani w pełnym słońcu, a w czasie spawania odprysk nie może na nią lecieć. Zamykaj zawór po każdym użyciu, nawet jeśli reduktor zostaje podłączony.

Argon i CO2 nie są palne, ale są cięższe od powietrza: względna gęstość argonu to 1,38, a CO2 1,52. Przy nieszczelności gaz gromadzi się nisko, w kanałach i piwnicach, i wypiera tlen. Dlatego butli nie przechowuj w piwnicy ani w kanale garażowym, a w zamkniętym pomieszczeniu zapewnij przewiew.

Transport samochodem

W Polsce przewóz towarów niebezpiecznych, w tym gazów w butlach, reguluje ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych, która odsyła do umowy ADR. ADR w punkcie 1.1.3.1 (a) wyłącza z przepisów przewóz przez osoby prywatne, gdy towar jest opakowany do sprzedaży detalicznej i przeznaczony do użytku osobistego, domowego albo rekreacyjnego, pod warunkiem że zapobiega się wyciekowi. Czy konkretna butla i sytuacja mieszczą się w tym wyłączeniu, potwierdź u dostawcy gazu. Jeśli przewozisz butle w ramach działalności firmy, obowiązują inne zasady.

Wyłączenie z ADR nie zwalnia z ostrożności. Europejskie stowarzyszenie producentów gazów EIGA i dostawcy gazów zalecają:

• najlepiej pojazd otwarty albo z przestrzenią ładunkową oddzieloną od kabiny; samochodów osobowych nie zaleca się,
• jeśli jednak auto osobowe, to butla w bagażniku, nigdy na siedzeniu, okna uchylone, nawiew włączony,
• zawór zamknięty, reduktor i węże zdjęte, kołpak założony,
• butla unieruchomiona tak, żeby nie przesunęła się przy hamowaniu i w zakręcie,
• bez palenia, z gaśnicą w aucie, prosto do celu i rozładunek od razu po dojechaniu,
• nigdy nie zostawiaj butli w zaparkowanym, niewentylowanym aucie.

Messer w swoim poradniku podaje orientacyjnie, że samochodem osobowym można przewieźć najwyżej 4 butle o pojemności do 12 l, a butli od 12 do 50 l tak nie zaleca. Butla 20 l mieści się już w tej drugiej grupie, dlatego przy większych butlach rozważ dostawę od dostawcy gazu.

Zawór, reduktor i kołpak

Zawór to najdelikatniejsza część butli. Otwieraj go ręką, bez narzędzi, jeśli ma pokrętło, i powoli, żeby uniknąć uderzenia ciśnienia. Nigdy nie naprawiaj zaworu sam; uszkodzenie zgłoś dostawcy gazu. Nie polegaj na reduktorze jako zamknięciu, gaz zamyka zawór butli. Przed transportem reduktor zdejmujesz zawsze, nawet przy zamkniętym zaworze, i zakładasz kołpak.

Butle do gazów podlegają dozorowi technicznemu Transportowego Dozoru Technicznego (TDT) i okresowym badaniom. Przy butli wynajętej od dostawcy gazu o badania dba dostawca. Przy butli własnej termin kolejnego badania sprawdzisz na butli, a zasady potwierdź u dostawcy gazu lub w TDT.

Pojemność butli a wymiary i masa

Masa i wysokość butli decydują o tym, czy przeniesiesz ją sam i czy zmieści się w wózku. Dane orientacyjne dla stalowych butli jednego z dostawców:

Masa butli może się wahać o ±5 %. Duża butla 50 l to ponad 1,6 m wysokości i 68–84 kg, a z CO2 ponad 110 kg, więc przy załadunku potrzebny jest drugi człowiek albo sprzęt pomocniczy. Butle 20 l i 8/10 l, pod które jest liczony wózek spawalniczy S, są wyraźnie lżejsze i niższe.

Kiedy wózek jest wymagany

Przepisy nie nakazują wprost kupienia wózka, ale wymagają, żeby butla stała pionowo i była zabezpieczona przed przewróceniem, a karty charakterystyki zalecają wózek do każdego przemieszczania butli. Jeśli spawasz zawsze w jednym miejscu, wystarczy solidny uchwyt przy ścianie. Jeśli stanowisko się przesuwa, wózek jest najprostszym sposobem, żeby spełnić oba wymagania naraz.

Wózek S jest pomyślany pod jedną butlę 20 l albo 8/10 l obok spawarki do 30 kg. Na butle 50 l i dwa gazy przygotowujemy rozmiary L i XL, które pojawią się wkrótce. Jak dobrać wózek do spawarki i butli, opisujemy w poradniku jak wybrać wózek do spawarki, a jaki gaz wybrać – w poradniku o gazie do spawania MIG i TIG.